Salvador Dalí en Pink Floyd

Dalí, The Endless Enigma (Het eindeloze raadsel)

In Fabrique des Lumières in Amsterdam wordt met grote, bewegende projecties het oeuvre van Salvador Dalí getoond. In de voormalige Zuiveringshal van de Westergasfabriek word je ondergedompeld in de wereld van de ‘immersive art’ (meeslepende kunst).

De 19de-eeuwse Zuiveringshal West heeft muren van wel zeventien meter hoog en een projectie-oppervlak van bijna vierduizend vierkante meter. Alle wanden en vloeren worden gebruikt voor projecties. Het is een relatief centraal gelegen locatie met een eigen interessante geschiedenis. Er wordt gebruik gemaakt van geavanceerde, unieke technologie om werk van decoratieve kunstenaars als Dalí tot leven te brengen met een combinatie van projecties en animaties. Er zijn geen bordjes met jaartallen of audiotours, want het gaat immers om de emotie en de ervaring. Als de Fabrique een museum zou zijn (maar dat is-ie niet), dan zou het één van de best bezochte kunstinstellingen van Nederland zijn.

Het publiek betaalt blijkbaar graag 17 euro voor dit programma van ongeveer een uur (45 minuten Dalí, 10 minuten Gaudi en een beleving in de ruimte), dat wordt aangeprezen als een sprookje of een hallucinerende droom om in te verdwalen. Je kunt het programma rustig vaker bekijken. Er zijn veel plekken die telkens weer een andere ervaring geven.

In de presentatie over Dalí wordt er hoofdzakelijk geput uit de bekendere werken van de kunstenaar, die meer dan zestig jaar kunst heeft gemaakt. De (elementen uit) minder bekende werken worden vaak meer als ‘opvulling’ gebruikt. Dalí’s werk is fantasierijk en vaak zonder logica. De kunstenaar werd beïnvloed door landschappen, andere kunstenaars (Gaudi was een grote inspratiebron) en theater. Hij wilde angsten en verlangens uitdrukken. Zijn werk werd mede gevormd door de Renaissance, het Classicisme en de Religieuze schilderkunst.

Deze visuele presentatie gaat gepaard met een nadrukkelijke soundtrack van legendarische Britse band Pink Floyd. Zowel de band als de kunstenaar maken surrealistisch en psychedelisch werk dat goed op elkaar aansluit. De band (opgericht in 1965) werkte met nieuwe geluiden en visuele technieken. De composities verwezen veelal naar de kunst, de film en de literatuur.
Voor de echte Pink Floyd-kenners kan het vervreemdend overkomen om muziek met een betekenis geïllustreerd te zien met elementen uit Dalí’s werken. Denk bijvoorbeeld aan ‘Shine on You, Crazy Diamond’, waarbij het gaat over Pink Flod-oprichter Syd Barrett en niet over de figuurtjes van de schilderijen.

Bij de presentatie van Gaudi is de intense snelheid en flikkering wel ‘een ding’. De veelzijdigheid van het werk van de kunstenaar ontbreekt mijns inziens een beetje. En het werk vertonen in andere kleuren dan het origineel stoort me. Ook de bizarre speellijst met Gershwin, de flamenco en The Doors is best verwarrend.

Kunstcritici halen voor dergelijke presentaties vol minachting hun neus voor op, omdat het eigenlijk niks met kunst te maken heeft.  ‘The Guardian’ schreef bij een vergelijkbare show: ‘Zonder de aanwezigheid van echte kunst gaat het met deze vorm van entertainment de kant op van al die andere nieuwe immersieve shows van dit moment: richting de gewichtsloze, passieloze prullenbak van de vergetelheid.’

De ene bezoeker moet misschien denken aan een gigantisch, ronddraaiend nachtlampje met sprookjeselementen in een kinderkamer.
De andere zegt dat het lijkt alsof je ín het schilderij zit. Maar in welk schilderij dan? Het is vooral een verzameling van visuele motieven, in plaats van geprojecteerde kunstwerken.
De directeur van Culturespaces wil met de presentaties vooral ‘een brug tussen cultuur en entertainment’ slaan.
Zelf ben ik er nog niet helemaal uit. Ik heb absoluut genoten van deze vorm van entertainment. Maar als achterliggend verhaal zie ik alleen een rommelige verzameling van het oeuvre van Dalí. Niet meer. En volgens verwachting blijkt het vooral bij het jonge publiek aan te slaan.

Er is inmiddels een aardige ‘wildgroei’aan immersive art, waarbij de shows van het Franse Culturespaces (dus ook die van Dalí) nadrukkelijk aan de kwaliteitskant van het spectrum liggen. Vincent van Gogh is wereldwijd aanvoerder van deze onderdompelshows. Zijn werken zijn inmiddels rechtenvrij. En bij deze immersieve shows zijn geen peperdure verzekeringen, beveiligingen en ingewikkelde klimaatsystemen nodig. Veel Nederlandse musea herkennen de behoefte van het publiek om dichter bij werken van de meesters te kunnen komen. Gaat dit de toekomst worden?

Loading