Op de kunstacademie sloot ik het pedagogische en didactische deel van mijn opleiding af met een scriptie die ‘Fouten maken moed’ heette. Die titel was natuurlijk dubbel bedoeld. Fouten maken vraagt moed, maar fouten máken je ook moediger. Je probeert iets, het mislukt, je ontdekt waarom en bij de volgende poging weet je meer.
Juist bij de creatieve vakken kun je dat prachtig leren. Een lijn die verkeerd loopt, een kleur die anders uitpakt of een vorm die mislukt, hoeft niet weggegumd te worden. Je kunt erop reageren, iets anders proberen en soms ontstaat juist door zo’n fout iets wat je vooraf nooit had bedacht.
Maar eigenlijk geldt hetzelfde bij rekenen. Natuurlijk blijft zeven keer acht zesenvijftig, maar de weg ernaartoe hoeft niet in één keer goed te zijn. Hoe zat het ook alweer? Een redactiesom tekenen, blokjes gebruiken, het probleem visualiseren, een andere aanpak proberen. Juist door iets te proberen wat níét werkt, kun je ontdekken wat wel werkt. De fout is niet het einde van het denken, maar kan het begin ervan zijn.
Dat idee ben ik altijd belangrijk blijven vinden in het onderwijs. Een kind dat bang is om fouten te maken, kiest al snel voor wat het al kan. Terwijl leren juist begint op het moment dat je iets probeert wat misschien niet lukt.
Met AI zou ik mijn oude scriptie inmiddels van een flinke voetnoot moeten voorzien.
AI maakt namelijk fantastisch veel fouten. Wat dat betreft zou het de moedigste leerling van de klas moeten zijn. Alleen ontbreekt er iets belangrijks: het lijkt er vaak verdomd weinig van te leren.
Ik geef een opdracht. AI doet iets verkeerd. Ik wijs op de fout en krijg een keurige analyse. Je hebt gelijk. Ik begrijp nu wat er misging. Bij de volgende poging houd ik daar rekening mee.
Ik probeer het opnieuw. Dezelfde fout. Ik wijs AI daarop. Nu begrijpt het écht wat ik bedoel. En maakt opnieuw dezelfde fout.
Aan Pippi Langkous wordt de uitspraak toegeschreven: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.’
AI heeft daar inmiddels een eigen variant op bedacht: ‘Ik heb het al twaalf keer gedaan en het is twaalf keer mislukt, dus ik denk dat ik het nu wel kan.’
Het wonderlijke is dat mijn vertrouwen ondertussen afneemt, terwijl dat van AI onaangetast lijkt. Een mens die zes keer dezelfde fout maakt, gaat iets anders proberen.
AI zegt na poging zes monter: Nu is het helemaal duidelijk.
Dat maakt fouten bij AI wezenlijk anders dan de fouten waarover ik destijds mijn scriptie schreef. Een fout is niet automatisch leerzaam. Daarvoor moet er iets gebeuren tussen de ene en de volgende poging.
Op de kunstacademie leerde ik: fouten maken moed.
Na jaren werken met AI zou ik daar één regel aan toevoegen:
Maar alleen als je er iets van leert.
Volg Mij !