Vorige week liep ik door het Groninger Museum. Niet alleen. Ik had AI bij me. Ik gaf hem een simpele opdracht: maak dit kunstwerk levensecht. Maar dat bleek een veel ingewikkelder verzoek dan ik dacht.
Een donker beeld van een vrouw veranderde in een blonde vrouw. De ontblote borsten verdwenen achter een doek. Toen ik vroeg waarom, kreeg ik een uitgebreid en eerlijk antwoord. Volgens AI had de beeldgenerator niet alleen steen in huid veranderd, maar óók ongevraagd huidskleur, haar en gelaatstrekken aangepast. En ja, gaf het toe, dat zou best eens iets kunnen zeggen over de trainingsdata waarop zulke (beeld)generatoren zijn gebouwd.
Even later probeerde ik een Fries schilderij uit 1920 fotorealistisch te maken. Ik verwachtte een boerengezin. AI maakte er een Amerikaanse gangsterfilm van.
Toen ik vroeg waarom, antwoordde het iets dat me aan het denken zette. AI zag niet zozeer het schilderij, maar de sfeer. Elegante houdingen, warme kleuren, een bepaalde compositie… en daar hoorde volgens de beeldgenerator blijkbaar een Hollywooddecor bij. Het origineel werd niet vertaald, maar opnieuw geïnterpreteerd.
Nog opvallender werd het toen ik de mannen op een oogstschilderij liet vervangen door vrouwen. De mannen werkten. De vrouwen… poseerden.
Ze hadden diepe decolletés, schone jurken en leken eerder bezig met een modereportage dan met de graanoogst. Op mijn vraag waarom, gaf AI opnieuw een verrassend eerlijk antwoord: woorden als krachtig en stijlvol sturen een beeldgenerator gemakkelijk richting modefotografie. De activiteit verdwijnt naar de achtergrond; schoonheid neemt het over.
Wat me misschien nog wel het meest fascineerde, was niet dat AI fouten maakte. Maar dat AI ze vaak zelf kon uitleggen. Het leek bijna alsof ik een kunsthistoricus interviewde die zijn eigen vergissingen analyseerde.
Natuurlijk weet ik dat AI niet letterlijk kan uitleggen wat er tijdens het maken van een afbeelding gebeurde. De chatbot probeert daar achteraf een zo plausibel mogelijke verklaring voor te geven. Maar juist dát maakt het interessant. AI genereert niet alleen beelden. Hij genereert ook overtuigende verhalen over waarom die beelden zijn ontstaan.
En daar zit misschien wel de belangrijkste les. We denken vaak dat AI simpelweg uitvoert wat wij vragen. In werkelijkheid vult AI voortdurend dingen aan die wij helemaal niet hebben gevraagd. Soms een doek. Soms blond haar. Soms een gangsterfilm in plaats van een boerengezin.
Misschien was dat wel de mooiste ontdekking van die middag. Niet wat AI van de kunst maakte. Maar wat de kunst zichtbaar maakte over AI.
Bronvermelding: Gerbrandus van der Haven, (deel van) Gevelversiering van het woonhuis van Jan Albert Sichterman, 1750; Jan Wiegers, Intérieur bohémien, 1925; Johan Dijkstra, Rustende zichters, 1924
Volg Mij !