Wie tien jaar geleden een foutloze tekst afleverde, had daarmee in elk geval iets bewezen. Hij kon schrijven, spellen en waarschijnlijk langer dan drie minuten naar hetzelfde document kijken. Tegenwoordig bewijst zo’n keurige tekst vooral dat iemand een computer met AI in de buurt had.
Dat geldt inmiddels ook voor tekeningen, foto’s en muziek. Met een korte opdracht ontstaat een sfeervol landschap, een overtuigend portret of een liedje dat nergens werkelijk pijn doet. Alles klopt. De belichting is fraai, de compositie evenwichtig en de kleuren passen voorbeeldig bij elkaar. Het resultaat zou zo aan de muur van een wachtkamer kunnen.
En misschien is dat precies het probleem.
Kunstmatige intelligentie maakt niet zo zeer slechte beelden. Dat zou overzichtelijk zijn. Nee, AI maakt juist opvallend veel behoorlijk goede beelden. Beelden waar technisch weinig op valt aan te merken, maar waar je ook niet voor terugloopt wanneer je ze voorbij bent. Ze nestelen zich comfortabel in het brede gebied tussen mislukt en bijzonder: de perfecte middelmaat.
Voor kunstenaars is dat natuurlijk vervelend. Jarenlang kon je je onderscheiden door iets goed te beheersen. Een geloofwaardig portret schilderen, een scherpe foto maken of een tekst schrijven zonder dat de toeschouwer halverwege weg keek. Nu kan een machine binnen enkele seconden iets produceren dat er op het eerste gezicht professioneel uitziet.
Maar misschien zit daar ook goed nieuws in.
Wanneer technische vaardigheid gemakkelijker beschikbaar wordt, wordt een eigen blik juist kostbaarder. Niet: kan iemand een mooi beeld maken? Maar: waarom moest juist dit beeld worden gemaakt? Waarom staat die figuur daar? Waarom is die hoek leeg? Waarom schuurt het, ontroert het of irriteert het? Een machine kan stijl nabootsen, maar heeft zelf niets meegemaakt wat dringend een vorm moet krijgen.
Dat betekent niet dat menselijke kunst voortaan slordig moet zijn. Een scheve horizon wordt niet automatisch authentiek omdat een computer hem recht zou zetten. Evenmin is iedere klodder verf een daad van verzet. Ook slechte kunst blijft gewoon mogelijk — gelukkig maar.
Misschien is dat uiteindelijk wat AI van kunstenaars vraagt: niet om beter te worden in wat een machine ook kan, maar om duidelijker te laten zien waarom iets van hén moest komen. Niet perfecter, niet mooier en ook niet per se origineler, maar eigen genoeg om niet moeiteloos vervangen te kunnen worden door duizend andere beelden, teksten of liedjes.
De machine heeft de middelmaat namelijk uitstekend onder de knie. Nu wij nog iets anders.
Volg Mij !