Annette (recensie)

De magische film “Annette” is een ambitieus familiedrama van de Franse regisseur Leos Carax; een musical van het type waarin vrijwel uitsluitend gezongen wordt. De één vindt het een fantasierijke rock- of popmusical, voor de ander voelt dit muzikale psychologische drama behoorlijk theatraal en operatesk aan. De breekbare zang, die live door de acteurs zelf vertolkt wordt, heeft een ontwapenend effect. Zelfs baby Annette zingt. Het verhaal is niet van de hand van Carax (zoals al zijn andere films), maar werd geschreven en gecomponeerd door Ron en Russell Mael (bekend als het popduo Sparks).

Het verhaal is een heldere sprookjesachtige vertelling die vooral indruk maakt als bizar en ontregelend avontuur. Het is zowel doodserieus als vrij absurd. Het is de eerste Engelstalige film van de Franse filmmaker Carax, die zoals zoveel van zijn werk met veel bloed, zweet en tranen tot stand kwam.

In de film volgen we de zelfzuchtige agressieve, politiek incorrecte Amerikaanse stand-up comedian Henry McHenry (Adam Driver, ondermeer bekend als Kylo Ren in “Star Wars”) en de succesvolle, gevoelige, gewetensvolle en spirituele Franse operazangeres Ann Defrasnoux (Marion Cotillard, bekend van haar vertolking van Edith Piaf). Ze worden verliefd en hun relatie zit in een sneltrein, mede dankzij de aanhoudende stroom van media aandacht. Als hun bijzondere dochtertje Annette wordt geboren, vervagen langzaam Henry’s grenzen en blijkt hij niet in staat om haar te beschermen van zijn duistere, misantropische gedachten. Op de affiche staat het tweetal dansend op de woeste zee, omdat het de vraag is of dit sterrenhuwelijk de druk kan weerstaan. De liefde lijkt waarachtig, maar het leven in de spotlights maakt er onvermijdelijk iets lelijks van, iets voor de bühne.
Baby Annette is voor de kijker een geniale vondst of een flinke test. Annette wordt namelijk ‘gespeeld’ door een marionet, die er duidelijk en doelbewust niet echt uitziet. Hiermee geeft Carax aan dat haar ouders misschien wel van Annette houden, maar dat hun carrières altijd voor zullen gaan. Ze lijkt een prop, een rekwisiet in het gestreamde showbizzleven van haar ouders. Ook wanneer blijkt dat Annette een groot talent bezit.

De pop is bevreemdend, soms hilarisch, maar uiteindelijk blijkt hier in de slotscène toch een heel goede reden voor te zijn. Dit geldt eigenlijk ook voor het verhaal in zijn geheel, dat halverwege een dramatische wending neemt en een nieuwe richting inslaat, waardoor Annette een andere film blijkt dan het eerste uur allicht deed vermoeden.

Deze musical verkent op een unieke manier wat roem en ambitie bij een mens (en zijn gezin) kan aanrichten.

DE ZANG

“Ademen wordt niet getolereerd tijdens de show, dus ademt u nu nog een laatste keer diep in”, spreekt regisseur Leos Carax het publiek rechtstreeks toe aan het begin van zijn film. Enkele seconden later geeft het energieke liedje ‘So May We Start’ – een instant klassieker van artpopband Sparks – het startschot voor een dollemansrit zonder tussenstops, die de kijker pas na 140 minuten weer de kans geeft om naar lucht te happen. Soms wil je rust, maar die is er niet. In die zin past de stijl erg bij Drivers personage Henry McHenry.

De broers Ron en Russell Mael, ook wel bekend als die avant-gardeband Sparks, schreven het script en alle nummers. Oorspronkelijk was Annette bedoeld als een Sparks-album. Nadat dit stuk liep, bood Leos Carax aan om het als een film te regisseren. Het verbaast niet dat Sparks het geheel vormgeeft als een album dat van nummer naar nummer springt. Het levert een zeer episodische structuur op.

In de openingsscène van de musical Annette, die het filmfestival van Cannes opende, zitten Ron en Russell in een opnamestudio achter de microfoon. Ze zingen het aanstekelijke nummer “So May We Start”. Een paar seconden later staan ze op en beweegt de camera naar achter, terwijl steeds meer mensen zich zingend bij hen aansluiten, onder wie hoofdrolspelers Adam Driver en Marion Cotillard. De hele bende loopt de studio uit en de straat op, tot ze om de hoek in een crescendo eindigen en iedereen zich aan de camera presenteert. Dat alles in één lange take. Deze openingsscène doorbreekt de vierde wand (het contact met het publiek). Ze vragen ons immers of ze mogen starten.

Het had een bijzonder ontwapenend effect dat alle songs door Driver en Cotillard zelf live voor de camera werden vertolkt. De breekbare zang maakt de verstoorde realiteit van de personages waarachtiger. Met zijn zeer fysieke, soms maniakale spel vormt Driver de duistere kern van Annette.
Van het hoofdpersonage Henry McHenry wordt de psyche goed uitgewerkt. Het is jammer dat zijn vrouw Ann halfweg de film sterft, waardoor de beste vocalist uit de film niet langer te horen is. Driver is geen getrainde zanger, maar weet het muzikale niveau voor de zang van het tweede deel goed op niveau te houden.

De film zit vol heerlijk absurdistische momenten. Kijk bijvoorbeeld naar de titelsong en de houten pop. Maar ook wanneer de dokter en verpleegsters Cotillard toezingen om te blijven ademen terwijl haar personage Ann geboorte geeft aan titelpersonage Annette. En als Driver lustig zijn partner naar een hoogtepunt likkend, even zijn orale activiteiten onderbreekt om tussen Cotillards benen een strofe te zingen. Heerlijk!
Als je tenslotte deze hele vervaarlijke balanceeract tussen magie en kunstmatigheid meebeleeft, dan is de beloning groot: een slotduet dat in zijn overrompelende puurheid door merg en been gaat.

In Annette wordt 95% gezongen, wat goed is voor 40 songs (eentje is er nog te horen tijdens de aftiteling). De muziek van Sparks verveeld en vermoeid niet. Zelfs niet door al z’n herhalingen. Het blijft het beeld en het verhaal versterken.

REGISSEUR EN CANNES

Leos Carax (pseudoniem van Alexandre Christophe Dupont en een anagram van zijn voornaam Alex en de Amerikaanse filmprijs Oscar) wilde altijd al een musical maken, omdat dit genre zich zo makkelijk losmaakt van realisme en opgelegde verhaalstructuren. Met elke film zoekt Carax nieuwe vormen, en elke keer gaan die films net zoveel óver verhalen vertellen als dat ze een verhaal vertellen. Maar hoe speels zijn stijl ook is, in de ziel van al die films zit ook iets rots en iets heel persoonlijks. Zelftwijfel. Zelfhaat misschien wel.

Hij droeg de film op aan zijn eigen aangenomen dochter Nastya. (De moeder overleed op 44-jarige leeftijd in Rusland door zelfdoding.) In de openingsscène is Carax samen met zijn dochter te zien. Stelt Carax zichzelf met deze film de vraag of hij een slechte vader is?

Deze intrigerende en zelfkritische film was in 2021 de openingsfilm van de 74e editie van het Filmfestival van Cannes. Carax ontving in Cannes met Annette de prijs voor beste regie. Verder kreeg de film de prijs voor de beste soundtrack. Het applaus na afloop duurde zo lang dat Carax en Driver er in de zaal een sigaretje bij opstaken.

Annette is de zesde speelfilm van Carax en kan met recht een modern sprookje genoemd worden: in de wervelende vertelling borrelen onze meest duistere gedachten op. Misschien is het niet Carax’ vreemdste, uitdagendste of mooiste film, maar door de muzikale laag en de gelaagdheid die zich langzaam openbaart, is deze zo nu en dan moeilijke musical absoluut de moeite waard.

Het geld ontbrak om de hele film in de VS te draaien. Carax boetseerde zijn wrange sprookjes-Amerika voornamelijk uit Belgische en Duitse locaties.

Meerdere films van Carax gaan over een twijfelende kunstenaar die er niet in slaagt zijn doel te bereiken. In drie van de zes films heet het hoofdpersonage Alex.

Sinds 1999 maakt Carax eigenlijk geen echte films meer, tot hij deze Franse cineast in 2012 plotseling terugkwam met het bizarre ‘Holy Motors’. De critici waren lovend over deze prent en Carax ontving de ene na de andere prijs. Een overstap naar de internationale filmmarkt kon dan ook logischerwijs niet lang uitblijven. Carax deed er een extra schepje bovenop: zijn eerste Engelstalige film is tevens zijn allereerste musical.

Naar Carax’ normen is Annette een behoorlijk toegankelijke film. De krankzinnige fantasie van het weerbarstige ‘Holy Motors’ stelt hij hier ten dienste van een relatief eenvoudig verhaal. Maar de Franse filmmaker speelt met Annette wederom met de verwachtingen van de toeschouwer en creëert zo een heuse deconstructie van de traditionele musical.

HET VERHAAL  

Adam Driver speelt (met zijn lange glamrockerkrullen) de anarchistische, postmoderne shockcomedian Henry McHenry. Hij is een befaamd kunstenaar-komiek die bekend staat om zijn spottende en excentrieke sketches. Marion Cotillard speelt de lieflijke operadiva Ann Defrasnoux. Als sopraan verovert ze zowel publiek als pers met haar zangkunsten. Ze staan beide aan de top van hun carrière, als ze halsoverkop verliefd worden op elkaar. Henry rijdt met de brommer naar Ann toe na een voorstelling en de showbizzpers smult ervan. Hij gaat zelfs even backstage om vanuit de coulissen zijn vrouw in haar rol te zien sterven op het podium. Iets wat ze elke keer doet om de anderen te redden. Henry geraakt zo extra gefascineerd door het duistere en de dood.

Hun idylle wordt beklonken met de geboorte van baby Annette. Het gezin groeit uit tot een mediasensatie en de wereld volgt hen op de voet. Annette wordt ‘gespeeld’ door een verfijnd ontworpen houten pop. Dit uiterlijk staat symbool voor hoe Henry naar vrouwen kijkt: hij kan ze manipuleren. Maar ook hoe je als ouder heel beschermend naar je baby kijkt en er pas een mens in ziet als het kind opgegroeid is. Samen met het feit dat het volstrekt vanzelfsprekend aanvoelt dat het kind al wonderschoon kan zingen al voor ze kan praten, laat het zien hoe Carax zijn duistere overdenkingen in deze sprookjesachtige wereld kanaliseert.

In het diepst van Henry’s ziel sluimert duisternis. Zijn kinky kantje komt al boven wanneer hij Ann begint te kietelen en in bed haar voeten likt. Ook zijn optredens worden mysterieuzer, dreigender en soms zelfs gitzwart. Zo donker zelfs, dat het publiek er niet meer om kan lachen en Henry’s shows geannuleerd worden.
Het bijzondere uiterlijk van hun kind zinspeelt op het toxische egocentrisme van de sombere komiek. Wanneer zijn ster begint te tanen, lonkt de afgrond. Dan zien we een relatie die, geheel volgens het klassieke patroon, eerst in woelig water verkeert om dan kopje onder te gaan. De twee geliefden drijven uit elkaar, iets dat je al had kunnen voelen aankomen in één van de eerste liedjes, het duet “We love each other so much”. (Misschien wel de beste, meest catchy song uit de film.

Tussendoor speelt het verhaal van de pianobegeleider (Simon Helberg, bekend uit de bekende tv-serie “The Big Bang Theory”) en zijn ambities. Hij had een kortstondige relatie met de sopraan kort voor Henry in haar leven kwam en ambieert het om dirigent te worden. Henry zet de man in zolang hij hem kan gebruiken. Dan lijkt hij jaloers te worden en vermoord hij hem.

Een cruise moet de twee terug bij elkaar brengen, maar een storm (een klassiek beeld in eender welke productie die onheil en een naderend plotpunt voorspelt) op zee toont net dat de twee ook figuurlijk in de storm van hun huwelijk terecht zijn gekomen en het blijkt uiteindelijk een metafoor voor een huwelijk dat niet meer te redden valt.
Henry heeft zich bezat, vraagt Ann ten dans op het dek op het woelige water en zij verdrinkt. Ondertussen ontdekt hij dat Annette over dezelfde gave beschikt als Ann (de wraak van zijn overleden vrouw) en laat hij haar als baby optreden (wat hier aangekaart wordt als uitbuiting van kindsterretjes). Maar wanneer Annette ziet dat haar vader de pianobegeleider ombrengt, weigert ze nog een noot te zingen. Henry boekt haar echter nog voor één concert, haar afscheid, dat ze zal geven tijdens de rust van een druk bekeken sportwedstrijd. Ook daar weigert Annette. Henry wordt uiteindelijk opgepakt voor de dubbele moord. Doden zit er in de gevangenis niet meer in voor hem, behalve dan de tijd doden.

KENMERKEN

Even een aantal bijzonderheden die leuk zijn om te weten.

Vanaf het begin zijn de shots in de film lang. Sommige shots zijn meerdere minuten, waarbij de performance soms vanaf het podium doorloopt naar het echte leven. Dit is kenmerkend voor films van Carax.

In het begin van de film zie je het geluidsspoor letterlijk door het beeld knetteren. Later walst de camera rondjes en dwaalt Ann zo van de operabühne het bos in.

Adam Driver was naast de hoofdrolspeler ook een co-producent van de film. Het voelde voor hem natuurlijk om bij deze film op meerdere vlakken bij te dragen.

De twee Nederlandse actrices Evan van der Gucht en Laura Jansen hebben een rol als zuster. En zo zijn ook de Belgische acteurs Wim Opbrouck en Ella Leyers en de zangeres Angèle even te zien als edelfiguranten.

Let op het consequente spel met de kleuren rood en groen, zoals de groene outfits van Henry. En let op de herhaaldelijke associaties van Henry met bananen en Ann met rode appels.

De ambitieuze film gaat enerzijds over het artiestenschap en anderzijds over het ouderschap. Toch geeft Carax nooit simpele antwoorden.

De hele film speelt in Los Angeles (de thuisstad van de broers Mael), maar hij werd grotendeels gedraaid in België en Duitsland – een budgetkwestie, die Carax vertaalt naar de stad der dromen die zo vaak deed alsof het allerlei plekken op de wereld was.

En blijf vooral zitten tot na de aftiteling.

TENSLOTTE

Zoals bijna alle films van Carax gaat het over een intense liefde, maar ook over podium en performance. Over oprechtheid en twijfel. En over kapotmaken wat je lief is.

Annette is een film over liefde. Niet over de ongecompliceerde romantiek waarover de personages zingen, maar over onmogelijke en onbeantwoorde liefde. Liefde die maar van één kant komt, omdat de andere kant niet kan liefhebben, tot op het punt dat alles daardoor kapot gaat. En als diegene dan eindelijk tot inkeer komt en openstaat voor echte, onvoorwaardelijke liefde, is het voor de ander te laat om deze nog te ontvangen.

De kunstmatigheid is enorm dik aangezet. Zo hebben de stand-up-act van Henry en de opera’s van Ann in de verste verte niks met echte stand-up of opera te maken. Alles, tot en met de seksscène aan toe, wordt gezongen. Juist daardoor weet Carax de ironie die aan de teksten en muziek van Sparks kleeft op scherp te zetten. Nep plus nep maakt écht; echt pijnlijk, echt euforisch, echt emotioneel, echte cinema.

De keus voor een operazangeres is niet toevallig, omdat het scenario alle elementen van een opera heeft. De tragiek, de stormachtige gevoelens en mythische verwikkelingen, de personages die niet zozeer mensen van vlees en bloed zijn, wel archetypische verbeeldingen van ambitie, trots, onschuld en wraak.

Deze film is ook een prettig gestoorde, vaak zelfs grappige trip. Maar verwar de aparte humor niet met afstandelijke parodie of schouderophalende ironie. Bij de slotscène voelt Annette als een oprechte en berouwvolle bespiegeling van een artiest die zich afvraagt of hij een goede vader geweest is.

De film staat als een huis door het sterke acteerwerk en de energieke en speelse muziek. Adam weet de aandacht te behouden. Hij is al jaren op dreef als karakteracteur, en voegt wederom een indrukwekkende rol aan zijn repertoire toe. Het is een moeilijke en hoogst fysieke rol. Er wordt veel van Driver gevraagd, maar hij weet telkens te overtuigen. Driver heeft een aantal onvergetelijke scènes, die laten zien waarom hij een van de populairste acteurs van zijn generatie is.

“Annette” heeft absoluut een zekere aantrekkingskracht die imponeert. Dit is een film zoals je ze niet vaak ziet. Dat verdient lof. De meningen rondom deze film zullen desalniettemin enorm verschillen. De één zal “Annette” in de komende jaren als een revolutionair meesterwerk prijzen, terwijl de ander bij het horen van de titel enkel schouderophalend zal zuchten. Kortom: een nieuwe toevoeging aan het reeds wonderlijke oeuvre van Leos Carax.

Loading